| حضرت معصومه سلام الله علیها فاطمه دوم - محمد محمدی اشتهاردی | |
مراقد استاد شهيد آيه الله محمد مفتح، مرحوم آيتالله محقق داماد، شهيد آيتالله شيخ فضل الله نورى در حجرههاى مختلف صحن نو قرار دارند.
قبرهاى شهيد آيه الله سيد محمد رضا سعيدى، شهيد پر صلابت نواب صفوى، آيه الله شيخ مهدى قمشهاى، در وادى السلام قم به خاك سپرده شدهاند.
به طور خلاصه اينكه مراجع و علماى برجسته بسيارى در اين سرزمين به خاك سپرده شدهاند، و قبرشان زينت بخش سرزمين قم شده است، و شايد يك در بهشت يا سه در بهشت از قم به سوى بهشت، باز مىشود يكى به خاطر همين علماى ربانى است در اينجا نظر شما را به ذكر نام چند نفر ديگر جلب مىكنيم:
1- مرحوم حاج ملامحمد صادق (صاحب مدرسه معروف حاج ملا صادق در قم .)
2- مرحوم حاج سيد صادق (صاحب مدرسه حاج سيد صادق).
3- مرحوم آقا سيد عبدالله رضوى.
4- مرحوم آقا شيخ ابوالقاسم، خازن آستانه.
5- مرحوم آقاى حاج ميرزا محمد فيض قمى.
6- مرحوم آقاى حاج سد حسين كوچه حرمى.
7- مرحوم شيخ محمد حسين نويس.
8- مرحوم آقا ميرزا فخرالدين باغ پنبهاى، بسط صاحب قوانين.
9- مرحوم حاج آقا حسين فاطمى.
10- مرحوم آخوند ملا غلامرضا صاحب حاشيه رسائل.
11- مرحوم آقا شيخ محمد حسين پايين شهرى.
12 مرحوم شيخ مهدى حكمى (معروف به پايين شهرى).
13- مرحوم حاج ميرزا محمد ارباب پدر اشراقى، واعظ معروف.
14- مرحوم حاج سيد جواد قمى.
15- مرحوم حاج آقا احمد طباطبايى اخوى حضرت آيه الله حاج آقا حسين قمى.
16- مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى (صاحب كتب ارزشمند از اخلاق و عرفان) كه قبرش در قبرستان شيخان است.
17- مرحوم حاج شيخ ابوالقاسم ملامحمد كريم (از اعاظم محقيقن بزرگ در عصر خود.)
18- مرحوم آخوند ملا محمد طاهر قمى معاصر آقاى سيد جواد قمى.
19- مرحوم آقاى حاج ميرزا ابوطالب، داماد ميرزاى قمى.
20- مرحوم آقاى محمد حسين قمى صاحب توضيح القوانين از شاگردان مبرز ميرزاى قمى.
21- مرحوم آقاى ميرزا عليرضا والد ماجد آقا حاج سيد جواد و داماد ميرزاى قمى.
22- مرحوم آخوند ملامهدى نراقى معروف به آقا كوچك برادر حاج ملا احمد صاحب مستند (قبرش در مقابل قبر على بن بابويه هست.)
23- مرحوم قاضى سعيد قمى صاحب شرح توحيد صدوق، كه قبرش به حسينيه توليت متصل است.
24- مرحوم آقا ميرزا حسن كاشفى متوفى 1043 هجرى قمرى نوه دخترى ملاصدرا (رحمه الله) صاحب كتاب شمع اليقين، فرزند عبدالرزاق لاهيجى، صاحب شوارق (كه قبر وى در كنار خيابان ارم نزديك ابن بابويه است كه آن را به دستور حضرت آيه الله نجفى بنا نمودهاند.)
25- مرحوم آقا ميرزا ابومحمد، نواده آقا ميرزا ابوطالب از طرف پدر و نواده صاحب قوانين از طرف مادر.
26- مرحوم سيد صفى الدين محمد حسينى معروف به هندى جد سادات مير بهاء الدينى.
27- مرحوم مير عين العارفين از شاگردان علامه مجلسى و جد سادات مير بهاء الدينى.
28- مرحوم مير عين العارفين از شاگردان علامه مجلسى و جد سادات عارفى قم.
29- مرحوم مير محمد عاشور حسينى جد سادات عاشورى كه از شاگردان علامه مجلسى بوده است.
30- مرحوم ميرزا جمال الدين محمدبن محمدرضا، صاحب تفسير شريف كنزد الدقايق در چهار جلد، كه در كتابخانه عمومى حضرت آيه الله نجفى (رحمه الله) موجود است.
31- علامه محدث فقيه بزرگوار، سيد شمس الدين محمد مهدى از شاگردان محقق كركى، از نوادههاى موسى مبرقع كه قبر شريفش در خيابان ارم جنب مسجد محمديه رد بقعهاى به نام بقعه محمديه معروف است. و شخصيتهاى ديگرى كه هر يك درخور استعداد خود به اين سرزمين مقدس شكوه و آبرو دادهاند، خداوند همه آنها را با محمد (صلى الله و عليه و آله و سلم)و آلش محشور گرداند.
شاهانى كه در قم مدفونند، شش تن مىباشند، چهار نفر آنها از پادشاهان صفوى دو نفر آنها از شاهان قاجاريه به ترتيب ذيل مىباشند:
شاه صفى دو نفر آنها از شاهان قاجاريه به ترتيب ذيل مىباشند:
شاه صفى اول پسر صفى ميرزا، پسر شاه عباس كبير، نامش سام ميرزا بوده، و چون به تخت سلطنت نشست، نام خود را شاه صفى نهاد، وى در سن 17 سالگى به سلطنت رسيد و در سال 1052 هجرى قمرى در سن سى و يك سالگى وفات نمود، جنازهاش را به قم حمل كردند و در ناحيه جنوبى حرم مطهر، مدفون گرديد، سابقا بر روى قبرش صندوق بزرگى بود، ولى اكنون در رواق زنانه واقع شده و قبرش با سطح رواق مساوى است و صندوق قبرش كه در آن ظريف كارىهاى شده است در موزه آستانه مىباشد.
شاه عباس دوم پسر شاه صفى در سن ده سالگى به سلطنت رسيد و در سال 1077 در خسرو آباد دامغان وفات نمود و جنازهاش را به قم حمل نمودند و در ناحيه جنوبى غربى حرم، جايى كه اكنون به نام مسجد امام خمينى است دفن نمودند.
شاه سلطان سليمان پسر شاه عباس ثانى، در سال 1105 در سن چهل و نه سالگى از دنيا رفت، جنازهاش را به قم آوردند و در بقعهاى كه در ناحيه جنوبى مسجد بالاسر است به خاك سپردند.
شاه سلطان حسين پسر شاه سليمان كه در سراى سلطنتى به دست اشرف افغان كشته شد، جنازه بىسرش را به قم حمل كردند و در قسم جنوبى مسجد بالاسر در كنار قبر پدرش سليمان دفن نمودند.
فتحعلى شاه قاجار در سال 1250 در سن 67 سالگى در اصفهان وفات نمود و جنازهاش را به قم حمل كردند و در طرف شمال صحن كهنه در بقعه مخصوصى (كه خودش در حال حياتش آنجا را ساخته بود) مدفون گرديد.
محمد شاه قاجار پدر ناصرالدين شاه در سال 1264 در تجريش وفات يافت و جنازهاش را به قم حمل كردند و در قسمت غربى صحن كهنه در بقعهاى كه جنب راهرو و مدرسه مادر شاه(291) بود دفن نمودند.
بايد توجه داست كه شاه زادگان بسيارى هم در جنب مرقد مطهر حضرت معصومه (عليها السلام) مدفونند و همچنين از طبقه وزيران و حكام و... و نيز مدفونند، مانند على اصغر اتابك كه صدراعظم ايران در زمان ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه بود و صحن نو را ساخت كه به صحن اتابكى، معروف است و مانند كامران ميرزا پسر ناصرالدين شاه، حسن مستوفى، عين الملك، محمد حسن حاجب الدوله، احمد مشير السلطنه، فرخ امين الدوله، عبدالصمد عزالدوله، جهانگير ناظم الملك، منوچهر متعمد، ملك منصور شعاع السلطنه، مهدى اعتضاد الدوله، ابراهيم معتمد السلطنه، اسد الله نظام الدوله، علينقى بهاء الملك، باقر سعد السلطنه، بو عبدالرحيم قائم مقام، محمد اقبال الدوله، حسن وثوق، احمد قوام السلطنه، و محمد اعتضاد الدوله قائم مقام الملك تبريزى، پروين اعتصامى و... دفن شدهاند.
از شاهزادگان صفويه، قريب هفتاد نفر كه به دست افغانها كشته شدند در سردابه بزرگى كه مقبره خانوادگى صفويه بوده، در زير مسجد طباطبائى، (صحن زنانه سابق) قرار داشته، به خاك سپرده شدهاند، ظاهرا اين سردابه هنوز هم وجود دارد، و از قرار داشته، به خاك سپرده شدهاند، ظاهرا اين سردابه، بسيار بوده و تا قسمتى از صحن نو تا نزديك قبر قطب راوندى ادامه دارد، يكى از مدوفونين آن، عباس ميرزا، پسر و وليعهد شاه طهماسب دوم است، كه افغانها او را هم كشتند.(292)
در شهر مذهبى قم، مساجد فراوانى وجود دارد، در اينجا نظر شما را به ذكر چند مسجد معروف و باستانى آن، جلب مىكنيم:
اين مسجد عظيم نزديك حرم (بين حرم و بازار، در خيابان حضرتى) واقع شده كه به صورت ابتدايى توسط احمد بن اسحاق اشعرى (رحمه الله) به امى حضرت امام حسن عسكرى (عليه السلام) ساخته گرديد، بديهى است كه سالهاى بعد به توسعه و تعميرات و بازسازىهاى جديد، پرداخته شد در دوران صفويه و قاجاريه تغييرات و اضافات در آن شده است و اخيرا نيز توسط مرحوم آيه الله ميرزا ابوالفضل زاهدى (رحمه الله) قسمت سرداب و مسجد بالاى سرداب به طور كلى عوض شده و به صورت جالب و نوينى درآمده است.
اين مسجد از بناهاى قديمى است، تاريخ اصل بناء آن درست روشن نيست ولى تاريخ كتيبه بالاى ايوان بزرگ را 529 قمرى نوشتهاند. اما اين تاريخ سند ساخت مسجد به شمار نيم آيد، اين مسجد از نظر قدمت وسعت و مجلل بودن بناى آن، تاريخى و دينى است. اين مسجد در عصر حضرت رضا (عليه السلام) وجود داشته است، و دعبل خزاعى، اشعار خود را در آن براى مردم خوانده است.
از بناهاى قديمى و ظاهرا در دوره شاهان صفوى ساخته شده است، و در اوائل خيابان چهارمردان قم مىباشد.
و معلوم نيست كه وجه نام گذارى اين مسجد به عشقعلى به خاطر آن است كه نام بانى آن عشقعلى بوده است و يا به عشق على اين مسجد را ساختهاند و يا اهل خانقاه به آن نفوذ كرده بودند؟
اين مسجد در كنار حرم مطهر حضرت معصومه (عليها السلام) واقع شده و اينك به صورت بسيار جالب و وسيعى درآمده است (نامش مسجد است و جزء حرم مىباشد، ولى مسجد شرعى نيست، زيرا محل دفن اموات است.)
بسيارى از مراجع و بزرگان علم و شهيدان و والامقام انقلاب اسلامى، در اين مكان مقدس به خاك سپرده شدهاند.
و به طور كلى در جنب حرم حضرت معصومه (عليها السلام) جز مسجد اعظم، مسجدى وجود ندارد، تنها در مورد محراب مسجد بالاسر، رعايت احتياط شود.
اين مسجد در محله پنجه على واقع شده بالاى محراب مسجد جاى پنجهاى است كه گويند پنجهعلى (عليه السلام) است، اين مسجد در سال 886 هجرى قمرى ساخته شده است.
ظاهرا پنج نفر كه نام آنها على بوده، آن را ساختهاند، از اين رو چنين نامى شهرت يافته است.
از مساجد بسيار عظيم و با اهميت قم است كه در كنار حرم حضرت معصومه (عليها السلام) واقع شده و در قم از نظر بنا و ساختمان و اهميت، بىنظير است. اين مسجد به امر حضرت آيه الله العظمى بروجردى (قدس سره) ساخته شده است.
روز 11 ذىالقعده 1373 هجرى قمرى با ولادت جواب رضا (عليه السلام) حضرت آيه الله العظمى بروجردى (رحمه الله) اولين كلنگ بناى آن را طى مراسم باشكوهى بر زمين زدند.
در كنار آن، ناحيه رودخانه، وضوخانه مجهزى نيز ساخته شد، و آن وضو خانه در سال 1374 شمسى به همت توليت آستانه، تجديد بنا گرديد، و هم اكنون واردين و زائرين با كمال راحتى از اين مسجد استفاده مىكنند.
بناى ساختمان اين مسجد از سال 1374 هجرى قمرى آغاز گرديد، و تا زمان وفات آيه الله بروجردى (رحمه الله) سال 1380 هجرى قمرى ادامه يافت.
قابل توجه اين كه: اخيرا با باز شدن مسجد بالاسر، به مسجد اعظم، جزء آستانه مقدسه شده و فضاى آستانه را وسعت بخشيده است.
اين مسجد از آغاز تا كنون همچون يك دانشگاه بزرگ، محل تدريس آيات و مراجع بزرگ بوده و هست و طلاب علوم اسلامى اكثر استفاده را از آن نمودهاند.
اين مصلا با عظمت كه بعد از انقلاب براى اقامه نماز جمعه در قسمت پايانى خيابان شهدا (صفائيه سابق) واقع شده، در مساحت ده هزار متر مربع، و چهار هزار متر مربع بالكن، مخصوص خواهران ساخته شده، دارى گنبد استيل و ديدنى است. محوطه اين مصلا، بارى بيش از پنجاه هزار نفر گنجايش دارد.